Sociaal ondernemen vraagt om ‘anders kijken’

In het kader van de werkgeverscampagne ‘Iedereen een baan, daar werken we aan’ organiseerde H2O – het samenwerkingsverband tussen Hattem, Heerde en Oldebroek – een bijeenkomst voor ondernemers over de invulling van de banenafspraak. Hoe pak je dat aan? Om die vraag te beantwoorden kwam een aantal ervaringsdeskundigen aan het woord; werkgevers, arbeidsdeskundigen en een ‘doelgroeper’ vertelden hun verhalen uit de praktijk.

Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een arbeidsbeperking, ‘doelgroepers’, het zijn geen termen waar je direct een warm gevoel bij krijgt. Invulling van de banenafspraak gaat pas leven als je het hebt over Gerard of Natasja. Zij stonden dan ook centraal in de verhalen tijdens de bijeenkomst. Wat betekent het voor werkgevers als deze mensen je bedrijf komen verrijken?

De Hattemse wethouder Doret Tigchelaar benadrukt dat ze zich ervan bewust is dat het inwerken van collega’s met een afstand tot de arbeidsmarkt in eerste instantie een extra investering vraagt van werkgevers. Maar ze is er ook van overtuigd dat de opbrengst voor alle betrokkenen de moeite meer dan waard is. “Je moet ze gewoon waarderen”, citeert ze een werkgever in de Stentor. Én ze benadrukt dat werkgevers de klus niet alleen hoeven te klaren: “Met instrumenten als jobcoaching, no risk polis en loonkostensubsidie worden werkgevers ondersteund.”

Social return
Hoe ervaren werkgevers de balans tussen investering en (sociaal) rendement? Anton Jansen Holleboom, directeur NTP Infra en Else Wolthaar, teamcoördinator uitvoering sociaal domein bij de gemeente Heerde hebben beiden mensen in dienst die onder de participatiewet vallen. Voor NTP Infra begon het met een aanbesteding waarin een paragraaf over Social return (SROI) was opgenomen.
De eerste ervaring met de invulling daarvan was positief. Toch loopt het bedrijf ook tegen dingen aan. NTP werkt veel voor gemeenten en provincies. Die nemen steeds vaker SROI op in het bestek. Jansen Holleboom: “We zijn nu inmiddels zo ver dat we overwegen afscheid te nemen van mensen om de nieuwe verplichtingen aan te kunnen gaan en dat lijkt me niet de bedoeling van het verhaal.”
Else Wolthaar creëerde door job carving bewust een plek voor, uiteindelijk, ‘haar’ Natasja. Als uitvoerder van de Jeugdwet, de WMO en de Participatiewet vindt ze het logisch dat de gemeente het goede voorbeeld moet geven. Over de kans van slagen maakte Wolthaar zich vooraf geen zorgen: “Het maakte mij niet zoveel uit wie er zou komen want volgens mij ging het altijd lukken.”

Begeleiding
In de verhalen van beide werkgevers komt één ding duidelijk naar voren: goede begeleiding is cruciaal. Begeleiding van het team, bijvoorbeeld door erop te letten dat een chef één opdracht tegelijk geeft, en begeleiding van de nieuwe werknemer. Soms gebeurt dat door een collega en soms in de vorm van jobcoaching. Jansen Holleboom zegt hier positieve ervaringen mee te hebben: “De jobcoach neemt toch wel veel werk uit handen wat voor ons geen dagelijkse kost is.” Dat beperkt zich niet alleen tot begeleiding van Gerard of Natasja. De jobcoach kan ook helpen bij de ‘papierwinkel’.
Het is typerend voor een wet die nog maar kort van kracht is dat in de praktijk wordt gezocht naar wat het beste werkt. Neem de loonwaardemeting. Is het nu beter om in de eerste weken samen met de werknemer de loonwaarde te bepalen of kun je in beginsel iedereen laten starten met 40% of 50% loonwaarde en na de proeftijd een definitieve vaststelling doen? Is SROI de beste manier om sociaal ondernemen te stimuleren en zo tot een inclusieve arbeidsmarkt te komen of is de PSO-ladder een beter instrument?

Masterclass
“De PSO-ladder staat er voor om te waarderen dat je duurzaam mensen in je organisatie brengt en niet ‘alleen maar’ aan een verplichting voldoet”, zegt ook Wilma Müller die tijdens de bijeenkomst een masterclass geeft die de vraag beantwoordt: sociaal ondernemen met rendement, kan dat? Müller werkt als adviseur voor gemeenten en bedrijven op het gebied van sociaal ondernemen, social return en invulling van de banenafspraak.
In haar masterclass komen wet- en regelgeving aan de orde en wat er komt kijken bij het streven naar sociaal ondernemerschap. Ook hier geldt: het gaat pas echt leven in de praktijkvoorbeelden. Bijvoorbeeld over een ‘social return pool’ voor een aantal grote bouwprojecten die ervoor zorgde dat mensen voor langere tijd aan de slag konden én in een vak werden opgeleid. Müller: “We moeten met elkaar kijken waar de win-win zit. En dat vraagt begrip, energie, lef, verbinding en denken in mogelijkheden.”
Het is volgens Müller nodig dat we op een andere manier naar rendement kijken. Ook dat illustreren haar voorbeelden. Een bouwproject dat last had van benzinediefstal kon simpel berekenen wat dit aan kosten opleverde. De jongen die werd aangenomen om het materieel elke dag vol en weer af te tanken leverde zijn geld makkelijk op. En nu willen ze hem niet meer kwijt.

Spanningsveld
Manon Koldewijn van Werkbedrijf Regio Zwolle haakt in op de boodschap van Müller: “Uiteindelijk gaat het om de vraag of we met elkaar staan voor een kwantitatieve opgave of voor een inclusieve arbeidsmarkt. Natuurlijk hebben we te maken met landelijke kaders die we naar de regio moeten vertalen, maar ons hart gaat kloppen van mooie voorbeelden zoals deze.” Dat is nog best een spanningsveld, zo blijkt ook uit de forumdiscussie aan het einde van de avond.
Hoe moeten werkgevers bijvoorbeeld omgaan met regelgeving die elkaar in de weg zit? De Wet verbetering poortwachter wordt in dit kader genoemd. Welke rol spelen werkgeversdienstverleners daarbij? Dagvoorzitter Erik van der Spek maakt duidelijk wat werkgevers mogen verwachten: “We kunnen als werkgeversdienstverleners niet de wet veranderen. Wat we wel proberen is zo goed mogelijk de weg te wijzen en verbinding te leggen met partijen die van dienst kunnen zijn.” Het maakt meteen duidelijk waarom dit soort bijeenkomsten belangrijk is. Knelpunten op lokaal en regionaal niveau zichtbaar maken levert evidence based input op voor gesprekken op landelijk niveau.

Gepubliceerd op 20-10-2016